1. Historiek van de kiezerslijsten.
2. Wat hebben we niet in onze verzameling (Vlaamse provincie).
3. De oudste kiezerslijsten in onze verzameling.
4. Détailinventaris provincie Antwerpen.
1. Historiek van de kiezerslijsten
De kiezerslijsten zijn de lijsten welke in elke gemeente door het College van burgemeester en schepenen
worden bijgehouden en waarop de kiezers in die gemeente worden ingeschreven in hun hoedanigheid
van kiezer.
In beginsel zijn er afzonderlijke lijsten voor parlement en provincieraadverkiezingen en voor
gemeenteraadsverkiezingen. De laatste jaren zijn er voor lijsten voor gemeenteraadverkiezingen. De laatste
jaren zijn er ook lijsten voor agglomeraat -en federatieraadsvekiezingen en de Europesche verkiezingen of
worden bestaande lijsten hiervoor gebruikt.
De vaststelling van de kiezerslijsten is met waarborgen omgeven. Over de bezwaren wordt door de College van
burgemeester en schepen uitspraak gedaan en tegen die beslissing staat beroep open bij het hof van Beroep.
Het arrest van het Hof van Beroep is voor Cassatieberoep vatbaar.
Kiezerslijsten zijn officiële stukken, welke men sedert de nieuwe terugvindt. In het Ancien Regime beruste de
staatorde op de vorstelijke macht en het systeem van de bevoorrechte standen. De vertegenwoodigers of
gemandaterden tijdens dit tijdperk waren geen rechtstreekse verkozen van de natie. Zij vertegenwoordigden
de drie standen(geestelijkheid, adel, en derde stand).
Het later parlementair stelsel stoelde op de begrippen van " volkssouvereiniteit " en "democratie".
Deze beginselen onderstellen een staat waarin alle onderdanen deel hebben aan de uitvoering van het
openbaar gezag. De uitvoering van deze principes hadden logisch moeten lijden tot de onmiddellijke invoering
van het algemeen stemrecht met uitsluiting van elke beperking(geslacht, leeftijd, verstandelijke of
bekwaamheid). Het heeft echter meer dan honderd jaar geduurd om tot de invoering van het algemeen
stemrecht voor mannen en vrouwen te raken. Wat de kiesvoorwaarden en de kiezerslijst betreft, kan men
sedert de bestaan vaan de Belgische Staat dr stelsels onderscheiden = het cijnskiesstelsels, het algemeen
meervoudig stemrecht en het algemeen enkelvoudig stemrecht.
* De periode van de cijnskiezers 1830-1893.
Alleen mannelijke onderdanen, die jaarlijks een zeker bedrag als directe belasting aan de staat betaalden,
bezaten kiesrecht. Tussen 1830 en 1848 verschilde het bedrag van de jaarlijks vereiste cijns. In 1848 werd
echter deze cijns voor geheel het land eenvormig gemaakt, zijnde, voor het parlement - en
provincieraadsverkiezingen, het minimum voorzien in de grondwet, 20 gulden ( wet van 12 maart 1848 ).
Een wet van 31 maart 1848 verlaagde eveneens de cijns voor de gemeenteraadsverkiezingen .
In het cijnskiesstelsel heeft men dus periode van de gedifferenteerde cijns (1830-1848) en deze van de
uniforme cijns.(1848-1893).
Voor de periode 1831-1848 golden, buiten de betalingen van een bepaald bedrag aan rechtstreekse
belastingen volgende kiesvoorwaarden :
VOOR DE WETGEVENDE KAMERS :
* Belg zijn door geboorte of grote naturalisatie; ten volle 25 jaar oud zijn.
VOOR DE PROVINCIERAAD :
* Zelfde voor waarden, doch de gewonen naturalisatie volstand.
VOOR DE GEMEENTERADEN :
* Werkelijk in gemeente wonen vanaf 1 januari van het verkiezingsjaar, ten volle 21 jaar oud zijn.
Gezien de kiesvoorwaarden verschillend waren voor parlement, provincieraden en gemeenteraden, voordien
in de periode in gebruik blijven , doch ieder jaar , met het oog op wijzigingen door het College van
burgemeester en schepenen tussen 1 en 15 april herzien worden.
In de periode 1848-1894 bestond er per jaar gemeente nog slechts één kiezerslijst met twee supplementen.
Het eerste supplement bevatte de kiezers voor de provincie en gemeenteraadsverkiezingen stemgerechtigd
waren.
De verkiezingsmodaliteiten voor het Nationaal Congres, verkozen op 3 november 1830, waren bij decreet van
10 oktober 1830 geregeld. Om stemgerechtigde te zijn moest men 25 jaar oud zijn en cijns of
bekwaamheidskiezer zijn. De bekwaamheidskiezer waren kiezers uit hoofde van hun functie of diploma.
Deze categorie kiezers werd door de grondwet afgeschaft, doch door de kieswet hervorming van
24 augustus 1883 terug ingevoerd voor personen die een bepaald onderwijs hadden genoten.
Praktisch heel de 19 de eeuw volstonden een zeer beperkt aantal cijns - en of bekwaamheidskiezers om de
natie te vertegenwoordigen.
* Periode van het algemeen meervoudig stemrecht 1893 -1921.
1. De grondwetwijziging van 7 september 1893 voerde het algemeen meervoudig stemrecht in. Ieder man had
voor de landsverkiezingen één stem op 25 jaar, als hij minstens één jaar in dezelfde gemeente woonde.
2. Mannen van 35 jaar, die gezinshoofd waren en minstens 5 frank belasting op hun woonst betaalden hadden
één bijkomende stem.
3. Een bijkomende stem werd eveneens toegekend voor mannen van 25 jaar, die eigenaar waren van een
onroerend goed met een minimum waarde van 2000Fr of een kapitaal ( bv. Op spaarboekje ) dat minstens
1000Fr jaarlijkse interest opbracht. Houders van diploma van hoger secundair of hoger onderwijs konden twee
bijkomende stemmen verwerven. Niemand kon méér dan drie stemmen hebben en het stemmen was voortaan
verplicht en zou ter gemeente geschieden.
4. De wet van 11 april 1895 wijzigde ook het kiesrecht voor de gemeenteraadsverkiezingen. Men moest
minstens 30 jaar oud zijn en drie jaar in dezelfde gemeente verblijven, maar men kon ook stemmen cumuleren,
zodat men maximaal over 4 stemmen kon beschikken.
* Perioden van het algemeen enkelvoudig stemrecht.
1. Met de grondwetsherziening van 1929 begon de periode van het algemeen enkelvoudig stemrecht, doch
reeds in 1910 hadden verkiezingen volgens dit nieuwe stem recht plaats gehad, ingevolge de door de regering
tijdens de eerste wereldoorlog gedane geloften.
2. De Vrouwen verkregen het kiesrecht voor de gemeenteraadsverkiezingen bij de wet van 19 februari 1921.
Elke man en vrouw van 21 jaar had het kiesrecht in hun gemeente.
3. Het stemrecht voor de landsverkiezingen werd door de wet van 19 Februari 1948 toegekend aan alle
vrouwen van 21 jaar.
4. Thans volstaat de leeftijd van 18 jaar om zowel aan de landsverkiezingen als aan de gemeenteverkiezingen
evenals aan de Europese verkiezingen deel te nemen.
* Nut van de kiezerlijsten voor familievorsers.
1. De Kiezerlijsten bieden voor de familievorser heel wat mogelijkheden, wegens de identificatiegegevens
welke er voorkomen en de informatie welke zij bieden.De gegevens verschillen nochtans volgens de
kiesvoorwaarden welke werden vereist.
2. Wat de Frans en Hollandse tijd betreft zijn de kiezerslijsten schaars zodat er hier verder wordt op ingegaan.
3. De kiezerslijsten voor de Nationaal Congres bevatten volgende informatie: naam -domicilie en beroep van
de kiezer - cijns door de Kiezer betaald.
4. Op de lijsten opengesteld tijdens het cijnskiesstelsel komen voor: naam, voornamen, woonst (eventueel
volgend oud en nieuw systeem), geboorteplaats, geboortedatum, eventueel datum van naturalisatie, betaalde
belasting (grond - personen of patentbelastingen), plaats waar de belastingen werden betaald,
eventueel reden waarom een persoon op de kiezerslijst werd geplaatst.
5. Gezien de mogelijkheid tot cumulatie van de stemmen, verschaffen de kiezerslijsten van na 1894 heel
wat meerdere gegevens o.m in verband met de gezinstoestand en eventueel de gedane studies van de kiezer .
6. De aanvragen om op de kiezerlijst vermeld te worden of om een supplementaire stem te verkrijgen,
bevatten soms heel wat inlichtingen wat sommige kiezers betreft .
7. De gegevens welke men op de kiezerslijsten aantreft, na invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht,
zijn uiteraard heel summier. Men vindt er naam, voormaan, woonplaats, beroep,
geboorteplaats en geboortedatum van de kiezer.
8. De kiezerlijsten in verband met de kiesstelsels van de 19e eeuw betreffen slechts een gering aantal
personen.Voor de verkiezingen van het nationaal congres waren er 46099 stemgerechtigden waarvan
7670 bekwaamheidskiezers.
9. Tussen 1830 en 1848 werd het kiesrecht uitgeoefend door ( 50.000mensen; na 1848, ingevolge verlaging
van de cijns, werd het aantal kiezers gebracht op ( 80.000. Op een toenmalige bevolking van 5 miljoen
inwoners blijft dit toch een miniem aantal. Er is nochtans een contante evolutie om steeds meer groepen en
landgenoten aan de verkiezingen te laten deelnemen.
10. Na de grondwetswijzigingen van 1893 stijgt het aantal kiezers van 136.755 tot 1.370.687.In 1921, na de
invoering van het algemeen enkelvoudige stemrecht, zijn er 2.226.797 kiezers en in 1946 2.724.796.
11. In 1949, de eerste landverkiezingen waaraan de vrouwen mochten deelnemen, was het kiezerkorps meer
dan verdubbeld, namelijk 5.695.452 kiezers.
* De lijsten van de verkiesbaren in de Senaat.
1. Deze lijsten betreffen slechts een kleine bovenlaag van de Belgische bevolking. Zij zijn dus voor de
genealoog of familievorser minder bruikbaar.
2. De voorwaarden voor verkiesbaarheid waren:
Belg zijn door geboorten of naturalisatie.
Zijn burgerlijke en politieke rechten bezitten.
Gedomicilieerd zijn in België.
Minstens 40 jaar oud zijn.
Minstens 1000 gulden (2.116,40) aan rechtstreekse belasting betalen.
3. Deze laatste voorwaarde bleef van toepassing tot 1894. In dit jaar werd zij gewijzigd als volgt:
Ofwel in totaal minstens 840 Fr grondbelasting betalen, wat overeen kwam met een kadastraal inkomen van
12.000 Fr.
Ofwel in totaal 1200 Fr directe belasting betalen.
4. De lijsten werden opgesteld door de Bestendige Deputatie. Zij vermelden per verkiesbare naam en
voornaam, beroep, domicilie, bedrag van de door hem betaalde belastingen, eventueel geboorteplaats en
datum,eventueel de plaats waar de belastingen betaald werden.
F. SCHOETERS.
Februari 1985.
2. Wat hebben we niet in onze verzameling?
Het Nationaal VVF Centrum beschikt over een unieke collectie kiezerslijsten. Met uitzondering van het
hiernavolgend lijstje is deze reeks compleet voor wat betreft de Vlaamse provincies. Wat de Waalse provincies
betreft, is 90 % in onze verzameling aanwezig.
Ontbrekende kiezerslijsten voor het Vlaamse landsgedeelte
Provincie Antwerpen
AUSTRWEEL - BAARLE-I-IERTOG - BEERSE - GESTEL - LILLE - MERKSPLAS -
OU D-TURNHOUT - TIELEN - ZANDVOORDE - WUUSTWEZEL
Provincie Brabant
AYWIERS - BEAUVECHAIN - BIERGES - BIERGHES -BOMMIERSHOVEN
BOORTMIEERBEEK - BORNIVAL - BRAINE-LE-CHATEAU - CORTIL-NOIRMONT
DION- VALMONT - DORMAL - HAREN - HOELEDEN - HONSEN - HOUTAIN-LE-
VAL - HOUWAART - KESTER - LAAR - LAKEN - LINTER - LONGUEVILLE -
LUBBEEK - MARANSART - MARBAIS - MEERBEEK - MELDERT - MELLEY -
NEDER-OVERHEEMBEEK - NIEUWRODE - NOVILLE-SUR-MEHAIGNE
NOVILLE-TAVIERS - OORBEEK - OPHEYLISSEN - ORSMAAL-GUSSEBHOVEN -
OUTGAARDEN - OVERWINDEN - PIETERBAIS - RUMSDORP - ST.-JEAN-GEEST
THOREMBAIS-LES -BTGUINES - THOREMBAIS- ST.-TROND - VERTRIJK -
VIRGINAL-SAMME - WANGE - WAUTHIER-BRAINE - WAVRE - WIJGMAAL
Provincie Limburg
BILZEN - CORNESSE - ELLIKON - GENOELSHELDEREN - GERDINGEN -
GROOT-GELMEN - KAULILLE - KURINGEN - KWAADMECIHELEN - LAMINE -
LEOPOLDSBURG - MECHELEN-BOVELINGEN - OPHEERS - OVERPELT -
OVERREPEN - REMERSDAAL - RUNKELEN - S'GRAVEN-VOEREN -
ST.-MARTENS-VOEREN - ST.-PIETERS-VOEREN - SPOUWEN - STOKROOIE -
TEUVEN - VEULEN - WATERSCHEI - WIJSHAGEN - WILDEREN - WINTERSLAG -
ZWARTBERG
Provincie Oost-Vlaanderen
ASPER - BAASRODE - GIJZENZELE - HERMELINGEN - HOREBEKE - MACHELEN -
NIEUWERKERKEN - OVERBOELARE - PAULATEM - PETEGEM a/d SCHELDE -
POEKE - POESELE - VOSSELARE - WONTERGEM - WORTEGEM-PETEGEM -
ZEVENEKEN - ZEVEREN - ZWALM - ZWIJNNAERDE
Provincie West-Vlaanderen
ANZEGEM - BOSSUIT - DEN HAAN - DESTELDONK - DRIEKAPELLEN - ESEN -
GIJSELBRECHTEGEMN - HERZELE - HOUTHULST - LAMPERNISSE - MOORSELE -
ST.-IDESBALD - SPERMALIE - SPIERE - STASEGEM - TIEGEM - WOUMEN -
ZARREN-WERKEN
3. De oudste kiezerslijsten in onze verzameling.
AALST 1933/1935
APPELTERRE-EYCHEM 1902/1903
BORSBEEK 1905/1906
1907/1908
LANGDORP 1938
LICHTAART 1913/1914
MEISE 1896
ZICHEM 1895/1896 - 1898/1899
1900/1901 - 1901/1902 - 1903/1904 - 1906/1907
1938/1944
PULDERBOS 1888/1889 - 1892 - 1898/1899
1900/1901 - 1903/1904 - 1905/1906 - 1907/1908
1919/1910 - 1911/1912 - 1924 - 1925
4. Stratennamen van Antwerpen
5. Kiezerlijsten provincie Antwerpen
6. Kiezerlijsten provincie Oost Vlaanderen
7. Kiezerlijsten provincie West Vlaanderen
8. Kiezerlijsten provincie Limburg
9. Kiezerlijsten provincie Brabant
10. Kiezerlijsten provincie Luik
11. Kiezerlijsten provincie Namen
12. Kiezerlijsten provincie Henegouwen
13. Kiezerlijsten provincie Luxemburg